FIFO ilk önce üretilen veya tedarik edilen malın ilk olarak satıldığı, kullanıldığı, elden çıkarıldığı manasına gelen bir değerleme yöntemidir. En eski maliyetlere sahip varlıklar en son üretilen veya tedarik edilen mallarla eşleştirilir.
FIFO Başlıca Çıkarımlar
- İlk Giren İlk Çıkar yöntemi olan FIFO (First In First Out) ilk önce tedarik edilen varlıkların ilk önce elden çıkarıldığını varsayan bir muhasebe yöntemidir.
- FIFO elde bulunan ürünlerin en son tedarik edilen ürünler olduğunu varsayar.
- FIFO ile duyabileceğiniz bir diğer yöntem ise LIFO’dur. Bu yöntem ise FIFO’nun aksine son gelen ürünün ilk çıktığını varsayar.
- Genellikle, enflasyonist bir piyasada, FIFO yöntemi kapsamında satılan malların maliyetine daha düşük, eski maliyetler atanır ve bu, LIFO'nun kullanılmasına kıyasla daha yüksek bir net gelirle sonuçlanır.
FIFO Yöntemini Anlayalım
İlk Giren İlk Çıkar yöntemi maliyet akışı varsayımı amacıyla kullanılır. Elde bulunan envanterlerin değeri çeşitli yöntemlerle hesaplanır, bunlardan biri FIFO yöntemidir. İlk tedarik edilen ürün ilk gider olarak muhasabeleştirileceğinden dolayı ilk çıkan ürün de bu ilk tedarik edilen ürün olduğu kabul edilir ve bu varsayım üzerinden yola çıkılır.
Örneğin, bir ay önce 100 TL’den 500 adet tişört satın aldınız. Bunları da 150 TL’den satışa sundunuz. Bu arada 120 TL’den 500 adet daha tişört aldınız. 150 TL’den 400 adet tişört sattınız. Bu satılan 400 tişörtün size olan maliyeti 100 TL’den 4000TL’dir. Daha sonra sattığınız 300 ürün olduğunu varsayalım. Bu 300 ürünün 100 adedi maliyeti 100 TL olan ilk satın alınan ürünlerden kalan 200 adedi ise sonradan satın alınan 120 TL’lik maliyete sahip olan tişörtlerdir. Yani önce ilk aldığınız muhasebeleştirdiğiniz elinizdeki ürünler bittikten sonra ikinci satın aldığınız 120 TL’lik ürünlerin satışına geçmiş olursunuz.
FIFO ve LIFO Nedir?
FIFO’nun ne olduğundan yukarıdaki yazımızda örnekleme de yaparak bahsetmiştik. LIFO ise tam tersi olarak satın alınan veya edinilen son öğe ilk çıkan öğedir. Enflasyonlu ekonomilerde bu, FIFO ile karşılaştırıldığında net gelir maliyetlerinin düşmesine ve envanterde daha düşük kapanış bakiyelerine neden olur. Birçok yönden LIFO ile FIFO birbirine zıttır. LIFO aslında maliyetlerin arttığı dönemde satılan malın maliyetinin daha yüksek olarak değerlendirildiği anlamına gelir. Aslında bu koşullardaki şirketin maliyetlerinin daha yüksek olduğu öngörülür. Enflasyon döneminde FIFO’ya karşılık LIFO kapsamında net gelirin daha düşük olduğu anlamına gelir.
Bu iki değerleme yöntemi arasında da bilanço sonuçları bulunmaktadır. Daha pahalı stok kalemleri genellikle LIFO kapsamında satıldığından, bu daha pahalı stok kalemleri FIFO kapsamında bilançoda stok olarak tutulur. FIFO kapsamında net gelir genellikle daha yüksek olmakla kalmaz, envanter de genellikle daha büyüktür.
FIFO ve Diğer Değerleme Yöntemleri
Ortalama Maliyet Envanteri
Ortalama maliyet envanter yöntemi, her bir kaleme aynı maliyeti atar. Ortalama maliyet yöntemi, stoktaki mal maliyetinin satışa hazır toplam ürün sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Bu, FIFO ve LIFO arasında net gelir ve biten envanter bakiyeleriyle sonuçlanır.
Spesifik Envanter Takibi
Son olarak, bitmiş bir ürüne atfedilebilen tüm bileşenler bilindiğinde spesifik envanter takibi kullanılır. Tüm parçalar bilinmiyorsa FIFO, LIFO veya ortalama maliyetin kullanılması uygundur.
FIFO’nun Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir?
Birçok işletmede FIFO tercih edilir. Bunun nedeni ise kolay uygulama ve anlaşılabilir olmasıdır. FIFO bazı dünya üzerinde bölgelerde belirli raporlama standartına tabidir ve diğer bölgelerde yargıya bağlıdır. Şeffaf olduğundan dolayı bu yöntemi manipule etmek daha zordur.
FIFO yöntemi aynı zamanda envanterin doğal akışını da takip eder: Çoğu işletme, uzun süreli depolama nedeniyle değer kaybetme ihtimalinin yüksek olduğunu bilerek en eski ürünlerini ilk önce satmayı tercih eder. Bu aynı zamanda satılmayan ürünler aynı zamanda en yeni ürünler olduğundan şirketin hesaplarının mevcut stok değerini daha iyi yansıtacağı anlamına da gelir.
FIFO için bazı dezavantajlardan bahsetmekte mümkündür. FIFO daha yüksek gelir vergilerine neden olabilir. Çünkü maliyetler ile gelir arasında fark daha fazladır. Yani satış sonrası karın daha yüksek gözükmesine neden olabilir.
FIFO Yönteminin Artıları ve Eksileri
| Artıları | Eksileri |
| Anlaşılması ve uygulanması daha kolaydır. | Maliyetler ve gelirler arasındaki fark nedeniyle şirketin kârını olduğundan fazla gösterebilir. |
| Envanterin doğal akışını takip eder. | Şirket daha yüksek gelir vergileriyle karşı karşıya kalabilir. |
| Envanterin mevcut değerini LIFO yöntemine göre daha iyi yansıtır. | Özellikle yenilikçi endüstriler için envanter akışını tam olarak yansıtmayabilir. |
| Bazı yargı bölgelerinde zorunludur. |
Sizin İçin Hangi Envanter Yöntemi Daha Uygun?
FIFO bazı ülkelerde envanter takibi için gerekli bir muhasebe yöntemidir. Gerekli olmayan ülkelerde ise popüler bir yöntemdir. Şeffaf bir yapıya sahip olduğu için vergi daireleri tarafından incelenme olasılığı da daha azdır.
Ancak LIFO yönteminin bazı avantajları da bulunmaktadır. Buna izin veren yargı bölgelerinde LIFO, şirketlerin en son maliyetlerini ilk önce listelemelerine olanak tanır. Giderler zamanla arttığı için kurumlar vergisinin düşmesine neden olabilir. Bu konular karmaşık olduğundan, bir şirketin muhasebe uygulamalarını değiştirmeden önce bunları bir muhasebeciyle görüşmek önemlidir.
